بڕی زه‌كات و سه‌رفیتره‌ی رۆژوو دیاریكرا


نەتەوە  |   11:45:18 2018-05-17  |   (886) جار خوێندراوەتەوە

لیژنەی باڵای فتوا لە هەرێمی كوردستان بڕی پاره‌ی زه‌كات و سه‌رفیتره‌ و فیدیه‌ی رۆژووی مانگی ره‌مه‌زانی دیاریكرد.
A+    A-

 

لیژنه‌ی باڵای فه‌توای هه‌رێم له‌ راگه‌یه‌ندراوێكدا ئاماژه‌ی به‌وه‌كردووه‌، سه‌رفیتره‌ی یه‌ك كه‌س به‌ سێ هه‌زار دینار هه‌ژماركراوه‌ و ئەوەی فیدیەی كەوتوەتەسەر ئیتر بە هۆكاری پیری یا نەخۆشی یاخود سكپڕی و شیردان وە یان هەر عوزرێكی شەرعی هه‌بووبێت دەتوانێ فیدیە بدات، بۆ هەر رۆژێك 3000 سێ هەزار دینارە وەك سەرفیترە، وە بۆ تەواوی مانگی رەمەزانیش 90000 نەوەد هەزار دینارە.


له‌ راگه‌یه‌ندراوه‌كه‌دا هاتووه‌ گه‌ر هاووڵاتیه‌ك بڕی چوار ملیۆن و 500 هه‌زار دینار پاره‌ی هه‌بێت و ساڵێكی به‌سه‌ردا تێپه‌ڕیبێت، ده‌بێت بۆ هه‌ر ملیۆنێك بڕی 25 هه‌زار دینار زه‌كاتی لێده‌ربكات.

 

ده‌قی راگه‌یه‌نراوه‌كه‌:
بەناوی خوای گەورەی میهرەبان

خوای گەورە دەفەرموێ: {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ.... {فَاسْأَلُوا أَهْل الژِكْر إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلمُونَ} [النحل: 43].

لێژنەی باڵای فتوا لە هەرێمی كوردستان لە رۆژی 29ی شەعبانی 1439 كۆچی بەرامبەر 15/5/2018 كۆبونەوەی ئاسایی خۆی ئەنجامدا بە مەبەستی دیاری كردنی بڕی سەرفیترە و فیدیە و زەكات بۆ ساڵی 2018 ی زاینی، دوای گفتوگۆیەكی تێرو تەسەل لەم بارەوە و ڕاوێژ لەگەڵ كەسانی پسپۆر لە كاری بازار و فرۆشتنی دانەوێلە ... هتد گەیشتینە ئەم ئەنجامەی خوارەوە :

1- زەكاتی فیتر (سەرفیترە) لە ساڵی دووەمی كۆچی وەك فەرمانێكی دیاریكراو واجب كرا لە سەر موسڵمانان، هەر لەم ساڵە شدا رۆژی رەمەزانیش واجب بوو، عه‌بدوڵڵای كوڕی عومەر (خوا لێیان رازی بێت) ئەفەرموێ: (فرچ رسول الله زكاه‌ الفگر صاعاً من تمرٍ أو صاعاً من شعیرٍ علی العبد والحُرّ والژكر والانپی والصغیر والكبیر من المسلمین وأمر بها أن تۆدی قبل خروج الناس الی الصلاه‌) رواه البخاری برقم 1053، ومسلم برقم 948..

2- هەر موسڵمانێك باری دارایی ئەوەندە هەبێت كە زیاد بێت لە پێداویستی خۆیی و ئەوانەی بژێو و خەرجیان لە سەرە، ئەوە لە ماوەی شەو و رۆژی جەژندا پێویستە سەرفیترە بدات هی خۆیی و ئەوانەش كە خەرجیان دەكات.

3- دروستە لە رۆژانی مانگی رەمەزانی پیرۆز زەكاتی سەر فیترە دەر بكات، بەڵام نابێت بخرێتە دوایی نوێژی جەژن، چونكە لە شەوی جەژن واجب دەبێت، پێشەوا شافعی (رحمە الله) بەلایەوە دروستە هەر لەسەرەتای مانگی رەمەزانەوە بدرێت و كێشە نیە، باشترین كاتیش لە دوایی پازدەی رەمەزانە چونكە فەرمودەی ( أغنوهم عن الگواف یوم العید) رواه البیهقی فی السنن الكبری برقم 7990، بەڵگەیەكە بە تەنها شەوی جەژن ناكرێت، و ئەبێت چەند رۆژێك پێش جەژن بێت .

4- سەرفیترە لە چی بدرێت؟ جەماوەری زانایان (مالكی ، شافعی ، حەنبەلییەكان) ڕایان وایە ئەبێت قوت بێت واتە: گەنم و دانەوێڵە، بەڵام لە لای پێشەوا ئەبو حەنیفە و هاوەڵانی و(متأخرین) ی زانایانی شافیعی و هەروەها عومەری كوری خەتتاب و سوفیانی سەوری و حەسەنی بەسری و عومەری كوری عبدالعزیز و ئیمامی بوخاری دروستە لە جیاتی قوت نرخەكەی بدرێت،واتە: پارە بێت، كەوا بوو ئەصل قوتە (گەنم و جۆ و دانەوێلە) لە روانگەی فەرمودەكەوە، بەڵام زانایان فەرمویانە (یجوز أنْ یعدل عنه الی إخراج القیمه‌ لچروره‌ أو حاجه‌ أو مصلحه‌ راجحه‌ فیجزی حینئژ) دروستە لە جیاتی قوت پارە بدرێت لەكاتی پێویستی و بەرژەوەندی هەژاران، جا بە هۆی ئەوەی بار وگوزەرانی خەلك زۆر گۆرانكاری بە سەردا هاتووە خەلكی هەژارو دەست كورت لە رۆژگاری ئەمرۆماندا وەكو پێویست سوود مەند نابن لەم جۆرە خواردەمەنیانە كە لە دەقی فەرمودەكەدا هاتووە، هەروەها مەبەستی شەرعی لە دانانی ئەم فەریزەیە ئەوەی بار وگوزەرانی خەلك زۆر گۆرانكاری بە سەردا هاتووە خەلكی هەژارو دەست كورت لە رۆژگاری ئەمڕۆماندا وەكو پێویست سوود مەند نابن لەم جۆرە خواردەمەنیانە كە لە دەقی فەرمودەكەدا هاتووە، هەروەها مەبەستی شەرعی لە دانانی ئەم فەریزەیە بە دەركردنی خواردەمەنی نایەتەدی، هەربۆیە :

لێژنەی بالای فەتوا لە هەرێمی كوردستان بە موسوڵمانانی خەڵكی كوردستان ڕادەگەینێ كە دروستە زەكاتی سەرفیترەكانیان بە پارە بدەن بە هەژاران لە بڕی دانەوێڵەكان بێ هیچ گومان و دوو دڵیەك، كەوا بوو هەموو تاكێكی موسوڵمان ئازادە لە وەی گەنم و دانەوێلە دەدات لە جیاتی سەرفیترە یا پارە لەسەر ڕای ئیمام ئەبوو حەنیفە بەبێ هیچ كێشەیەكی شەرعی.

5- چەند بدرێت بۆ سەرفیترە: ئەوەی گەنم یا جۆ یا برنج ئەدات واتە( قوت)، ئەندازەی واجبـی سەرفیترە بۆ هەر مرۆڤێك گەورە یا بچوك پیاو یا ئافرەت یەك صاعە لە قوتی غالبـی ئەو شوێنەی سەرفیترەی تێدا واجب بووە، كێشی یەك صاع دەكاتە نزیكەی 2500 گرام دووكیلۆ و پێنج سەد گرام، ئەویشی پارە بدات : بۆ هەر كەسێك 3000 سێ هەزار دیناری عێراقی .

6- فیدیەی رەمەزان : ئەوەی فیدیەی كەوتۆتە سەر ئیتر بە هۆكاری پیری یا نەخۆشی یاخود سكپری و شیردان وەیا هەر عوزرێكی شەرعی، دەتوانی فیدیەی بدات، بۆ هەر رۆژەك شەش سەد گرام لە برنج یا گەنم هتد، واتە: بۆ هەموو مانگەكە 18 كیلۆیە، بەلام ئەوەی پارە ئەدات ئەوا بەپێی مەزهەبی ئیمامی حەنەفی ( فیدیە و كفارە) وەك یەك وایە ، بۆیە بۆ هەر رۆژێك 3000 سێ هەزار دینارە وەك سەرفیترە، وە بۆ تەواوی مانگی رەمەزان 90000 نەوەت هەزارە دینارە.

7- بڕی ئەندازەی زەكات : دیارە پارە تەخمین ئەكرێت بە ئالتون و زیو ، واتە: ئەو برە پارەیە بە ئەندازەی بیست میسقال ئالتوون، یا دووسەد دیرهەم زیو بو زەكاتی تیاواجب ئەبێت.

لە رۆژگاری ئەمڕۆشدا (زیو) وەكو عوملەیەكی رەسمی مامەلەی پێوە ناكرێت، زیاتر هەر ئالتوون كە عوملەیەكی رەسمی و نێودەولەتی یە، بۆیە لیژنەی بالای فەتوا لە ئیستادا پارەكە تەخمین ئەكات بە ئالتوون، وە بڕی ئەندازەی زەكات بە پارە 4.500.000 چوار ملیۆن و پێنج سەد هەزار دینار مەزندە دەكرێت.

واتە : هەر هاووڵاتیەك ئەم بڕە پارەییەی هەبێت و ساڵی بەسەردا سوڕابێتەوە ئەوا پێویستە لە هەر ملیۆنێك بڕی بیست و پێنج هەزار دینار زەكات بدات.

8- سەبارەت بەو هاولاتیانەی كە لە دەرەوەی هەرێمی كوردستان دەژین، ئەوا لەو وڵاتە بڕی چەندیان دیاری كرد بۆ سەرفیترە ئەبێت ئەو ئەندازەیە بدات، وە دەتوانێت لەكوردستانیش وەكیل بگرێت بەپێ ی ئەو بڕەی كە لەو وڵاتەی تێیدا ئەژیت بۆی بدەن، وە ئەگەر لە وڵاتێك دەژیا بڕی سەرفیترە لەو وڵاتە دیاری نەكرا بو وەیا نەیئەزانی، ئەوا دەتوانێت بۆ هەر نەفەرێك لە 10000 دیناری عیراقی كەمتر نەبێت بدات.

والله سبحانه وتعالی أعلم.

لیژنەی باڵای فەتوا
یەكێتی زانایانی ئاینی ئیسلامی كوردستان
هەولێر:
29 / شەعبانی 1439 كۆچی
















زۆرترین بینراوەکان